Mô hình ASK: Cách Malaysia thay đổi ngành thủ công nghiệp
Mô hình ASK: Cách Malaysia thay đổi ngành thủ công nghiệp

Mô hình ASK (ASK model) là mô hình năng lực được áp dụng phổ biến nhất trong quản trị nhân sự. Mô hình tam giác năng lực ASK đồng thời được áp dụng với cả hai đối tượng nhân sự: ứng viên tuyển dụng và nhân viên trong doanh nghiệp. Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, trong bài viết này Hachium còn đề cấp đến một casestudy vận dụng mô hình ASK: Cách Malaysia thay đổi toàn ngành thủ công nghiệp.

1. Lý thuyết mô hình ASK

ASK (viết tắt của Attitude – Skill – Knowledge) là mô hình năng lực (Competence Model) đưa ra những tiêu chuẩn nghề nghiệp cho các vị trí công việc trong doanh nghiệp dựa trên 3 tiêu chí: Thái độ (Attitude), Kỹ năng (Skill) và Kiến thức (Knowledge).

Benjamin Bloom (1956) được cho là người đã đưa ra những phát triển bước đầu về mô hình ASK. Hiện nay, ASK đã được chuẩn hóa thành một mô hình đánh giá năng lực nhân sự đầy đủ, gồm 3 nhóm chính:

  • Knowledge (Kiến thức): thuộc về năng lực tư duy (Cognitive), là sự hiểu biết mà mỗi cá nhân có được sau quá trình học tập có thể được thể hiện qua năng lực đọc hiểu, phân tích, ứng dụng. Các năng lực này sẽ được cụ thể hóa theo đặc thù của từng doanh nghiệp. Ví dụ: kiến thức về phân tích dữ liệu, kiến thức chuyên môn,…
  • Skill (Kỹ năng): là năng lực thực hiện các công việc, là khả năng biến kiến thức có được thành hành động cụ thể trong quá trình làm việc. Ví dụ: kỹ năng phân tích báo cáo, kỹ năng giải quyết vấn đề,…
  • Attitude (Thái độ/ Phẩm chất): được thể hiện thông qua cách một cá nhân tiếp nhận và phản ứng với thực tế, đồng thời chỉ ra thái độ và động cơ làm việc. Ví dụ: Tính cầu tiến, Chăm chỉ,…
Mô hình ASK
Mô hình ASK

Dựa trên mô hình tam giác năng lực ASK, có thể thấy kiến thức (Knowledge) chỉ chiếm tỷ trọng khoảng 15% trong khi kỹ năng và thái độ chiếm tới 85%. Thực tế chỉ ra rằng kiến thức và kỹ năng có thể học tập để đạt được trong khi thái độ là yếu tố cần có sẵn hoặc phải được phát triển bởi đội ngũ giảng viên nội bộ đầy tâm huyết.

2. Thang đánh giá trong mô hình tam giác năng lực ASK

Trong mô hình tam giác năng lực ASK, với mỗi tiêu chí Attitude, Skill và Knowledge sẽ có một thang đo đánh giá từ mức độ thấp nhất đến cao nhất, cụ thể là:

Đối với Attitude (Thái độ/Phẩm chất): Có 5 mức độ đánh giá như sau:

  • Hoàn toàn tập trung (Completely focussed): Nhân viên hoàn toàn bị cuốn hút vào quá trình đào tạo và sẵn sàng tìm hiểu để mở rộng hiểu biết.
  • Quyết tâm (Determined): Nhân viên quyết tâm học hỏi và tập trung vào việc tiến bộ.
  • Quan tâm (Interested): Nhân viên quan tâm đến việc đào tạo và đang cố gắng cải thiện kỹ năng, kiến thức.
  • Bình thường (Casual): Nhân viên không thực sự quan tâm đến quá việc đào tạo.
  • Không quan tâm (Uninterested): Không có dấu hiệu nào cho rằng nhân viên thực sự quan tâm đến chủ đề đào tạo.
Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Attitude
Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Attitude

Đối với Skill (Kỹ năng): Có 5 mức độ đánh giá như sau:

  • Kỹ thuật cao (Highly skilled): Nhân viên thể hiện những kỹ năng xuất sắc, không gây ra lỗi đáng kể và có thể thực hiện công việc gần như không cần suy nghĩ.
  • Thành thạo (Proficient): Nhân viên có thể dễ dàng thực hiện yêu cầu công việc.
  • Thực hành (Practised)
  • Đang tiến triển (Developing): Nhân viên bắt đầu học và phát triển kỹ năng.
  • Khởi đầu (Beginner): Nhân viên vẫn chưa bước qua giai đoạn nhập môn.
 Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Skill
bă Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Skill

Đối với Knowledge (Kiến thức): Có 5 mức độ đánh giá như sau:

  • Hiểu biết thấu đáo (A thorough understanding): Nhân viên hiểu về toàn bộ nội dung đào tạo và có thể dẫn giảng cho người khác.
  • Hiểu biết tốt (A good understanding): Nhân viên có thể đưa ra câu trả lời hoàn chỉnh về cái gì, tạo sao, khi nào và như thế nào.
  • Hiểu biết cơ bản (Basic understanding): Nhân viên có thể trả lời câu hỏi về cái gì, tạo sao, khi nào và như thế nào nhưng không cụ thể.
  • Một hoặc hai ý tưởng (One or two ideas): Nhân viên có một chút kiến thức nhưng không thể giải thích được vấn đề
  • Không có kiến thức (No knowledge): Nhân viên dường như không có kiến thức về chủ đề.
Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Knowledge
Cấp mức độ đối với tiêu chí đánh giá Knowledge

3. Vận dụng mô hình ASK: Malaysia thay đổi toàn ngành thủ công nghiệp

Thay đổi về Thái độ (Attitude)

Về cơ bản, thuật ngữ Attitude trong mô hình ASK đã giải thích sâu sắc về những đặc tính của doanh nghiệp mà mỗi nhân viên phải có bao gồm một vài yếu tố như: Chấp nhận sự mơ hồ (Tolerance of ambiguity), Điểm kiểm soát tâm lý (Locus of control), Chấp nhận rủi ro, Nhu cầu thành tựu, Sáng tạo và đổi mới, Nắm bắt cơ hội thị trường, Tự tin vào năng lực bản thân (Self-efficacy), và Đặt mục tiêu. Tuy nhiên đa số thợ thủ công ở Malaysia đều không có được những đặc điểm kinh doanh như vậy. Trên thực tế, một vài trong số họ không thực sự tự tin để đối mặt với những thách thức trong ngành thủ công và vẫn phụ thuộc vào sáng kiến của Chính phủ để hỗ trợ bán hàng, tài chính, vận hành cũng như hướng dẫn quản trị trong doanh nghiệp.

Trước tình hình đó, chính phủ Malaysia đã chịu trách nhiệm cung cấp cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ và các buổi hội thảo đào tạo với mục đích có thể thay đổi tính cách của “người thợ thủ công” thành “người làm thủ công” – những người có lý tưởng hơn, sẵn sàng đổi mới, có thể nắm bắt cơ hội thị trường và quản lý chiến lược kinh doanh. Quá trình biến đổi này là yếu tố then chốt giúp những người làm thủ công truyền thống của Malaysia trở thành thợ thủ công xuất sắc. Và đồng thời là bước ngoặt cho sự thành công của ngành thủ công nghiệp Malaysia.

Malaysia vận dụng mô hình ASK để thay đổi toàn ngành thủ công nghiệp
Malaysia vận dụng mô hình ASK để thay đổi toàn ngành thủ công nghiệp

Thay đổi về Kỹ năng (Skill)

Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ đều có khả năng đi đến thất bại do sự thiếu hụt kỹ năng quản trị, bao gồm kỹ năng xây dựng kế hoạch chiến lược, Marketing, quản trị dòng tiền.

Là những người công nhân làm việc một cách thụ động, mọi quá trình đều được tiến hành theo cách truyền thống, ngành thủ công Malaysia không có sự tăng trưởng và không tạo nên sự đột phá. Dần dà chính phủ Malaysia nhận ra rằng để ngành thủ công nghiệp đạt được sự tăng trưởng thì họ cần có một sự thay đổi về kỹ năng.

Quyết định thay đổi kỹ năng trong ngành công nghiệp có thể được thực hành dựa trên nhiều khía cạnh. Tuy nhiên, Malaysia quyết định tập trung vào 3 nhân tố chính: Kỹ năng kinh doanh (Business Skill), Kỹ năng công nghệ (Technical Skill) và Kỹ năng làm chủ trong công việc (Entrepreneurial skill).

Thay đổi về Kiến thức (Knowledge)

Kiến thức chính là yếu tố nền tảng hay có thể được coi là viên đạn bạc cho bất kỳ vị trí công việc nào. Sự thay đổi trong ngành thủ công nghiệp ở Malaysia thể hiện ở chỗ họ nhận ra rằng kiến thức doanh nghiệp cần tập trung vào khả năng của từng cá nhân để phát hiện, tạo ra cơ hội và hành động nhằm hiện thực hóa kiến thức sáng tạo trong thực tiễn. Hơn thế nữa, chuyển đổi kiến thức doanh nghiệp còn liên quan đến sự chuyển đổi từng cá nhân tập trung vào cơ hội với mục đích cải thiện sản xuất và thông lượng kiến thức (throughput of knowledge) hơn là tối đa hóa lợi nhuận. 

4. Tạm kết

Bước vào thời đại mọi lĩnh vực đều hướng đến Chuyển đổi số, HR 4.0 cũng cần thay đổi để phù hợp. Đánh giá năng lực không thể chỉ theo “cảm tính” của nhà lãnh đạo mà phải được sắp xếp, theo dõi và chấm điểm theo sát bộ khung đánh giá. Vận dụng mô hình ASK giúp doanh nghiệp nhanh chóng cải thiện và giữ vững chất lượng nhân sự về lâu dài. Casestudy của Malaysia là một ví dụ điển hình cho bất kỳ doanh nghiệp nào muốn cải thiện chất lượng nhân sự và tạo bước ngoặt thành công cho doanh nghiệp.